Beş dakika sprey, on beş dakika rotor
Kamu ihalesine çıkan sulama projelerinin çoğunda hesap yok, açıklama yok, doğruluk yok. Yıllardır itiraz ediyoruz; kimse sesini çıkarmıyor.
Kamu ihalesine çıkan bir sulama projesi gördünüz mü? Çoğu şöyledir: alanların içine yuvarlaklar çizilmiştir. Yuvarlakların altında ne basınç hesabı vardır, ne debi, ne boru çapı, ne zon dengesi. Teknik açıklama yoktur. Program tablosu ise tek satırdır: spreyler beş dakika, rotorlar on beş dakika çalışır.
Bu cümle bir sulama projesinin bütün mühendisliğini özetlemesi gereken yerde duruyor. Oysa bir zonun kaç dakika çalışacağı; toprağın cinsine, bitkinin su ihtiyacına, nozulun yağış hızına, basınca ve mevsime bağlıdır. “Beş dakika sprey” cümlesi bunların hiçbirine bakmadan yazılmıştır. Yazan da, onaylayan da bunu bilir; ama proje onaydan geçer, ihale yapılır, iş teslim edilir.
Hesabı kitabı var
Sulamanın hesabı vardır. Her fıskiyenin bir menzili ve bir debisi, her borunun bir basınç kaybı, her zonun bir kapasitesi vardır. Bunları hesaplamadan çizilen proje, kâğıt üstünde yeşil görünen ama sahada bir köşesi kuruyan, bir köşesi çamur olan bir bahçe üretir. Bedelini su faturası, bitki ve sonraki yılın bakım bütçesi öder.
Yıllardır aynı itirazı yapıyoruz: “Böyle proje mi olur, bunun bir hesabı kitabı var.” Karşılık yok. Ne hazırlayan tarafta, ne onaylayan tarafta, ne de aynı ihaleye giren diğer firmalarda. Herkes aynı yuvarlakları çizmeye devam ediyor, çünkü yuvarlak çizmek hesap yapmaktan hızlı ve onay için yeterli.
Doğru olmayan proje nasıl onaydan geçer
Onay bir mühendislik kontrolü değil, bir evrak kontrolüdür. Dosyada çizim var mı, var. Keşif var mı, var. Hesap raporu? İstenmiyor. İstenmeyince de kimse hazırlamıyor; hazırlayan, gereksiz detay yapmış sayılıyor. Böylece işi hiç bilmeyen biri, saçma fiyatlarla, doğru olmayan bir projeyi onaydan geçirebiliyor ve bu, sistemin istisnası değil, kuralı oluyor.
Ne istiyoruz
Çok şey değil. Her sulama projesinde üç sayfalık bir hesap: zon listesi, her zonun debisi ve basıncı, her zonun program süresi ve bunun dayanağı. Bunu yapmak artık zor da değil; bugün çizimden otomatik hesap çıkaran araçlar var ve zaten piyasadaki projelerin çok üstünde bir detayla, dakikalar içinde sonuç veriyor. Daha fazla detaya şimdilik gerek bile yok. Gereken tek şey, onay masasında o üç sayfayı isteyecek birinin olması.
O birisi olana kadar yuvarlaklar çizilmeye, spreyler beş dakika, rotorlar on beş dakika çalışmaya devam edecek.