Gölge bir altyapıdır
Durakta, okul bahçesinde, pazar yerinde gölge yoksa o alan yazın yarım gün kullanılamıyor. Bu bir konfor meselesi değil.
Temmuzda saat ikide otobüs durağında bekleyen birine bakın. Direğin arkasındaki yirmi santimlik gölgeye sığınmaya çalışıyordur. Yanında iki metre ötede boş bir bank vardır, kimse oturmuyordur, çünkü güneşin altındadır.
O bank için para harcandı. Kullanılmıyor. Çünkü üstünde gölge yok.
Şehirdeki pek çok yatırımın başına bu geliyor. Yapılıyor, parası ödeniyor, sonra yılın en sıcak dört ayında kullanılamıyor. Bunun adı israf ama kimse israf saymıyor, çünkü fatura görünmüyor.
Gölge kimin için
Bu meselenin ciddiye alınmamasının bir sebebi var: gölgesizlikten en çok etkilenen insanların sesi en az çıkıyor.
Arabayla gezen, kapalı otoparka park eden, klimalı ortamdan klimalı ortama geçen biri için gölge gerçekten bir konfor detayı. Ama:
Yürüyerek işe giden için gölge, yolun kullanılabilir olup olmamasıdır.
Durakta bekleyen için gölge, on beş dakikanın çekilebilir olup olmamasıdır.
Pazarcı için gölge, sekiz saat ayakta durabilmektir.
Yaşlı için gölge, doğrudan sağlıktır. Sıcak dalgalarında ölümler soyut bir istatistik değil; ve o ölümlerin büyük kısmı yaşlılarda görülüyor.
Okul bahçesinde çocuk için gölge, teneffüste dışarı çıkabilmektir. Ağaçsız beton bir okul bahçesi, yılın üç ayında kullanılamaz durumdadır.
Yani gölge bir estetik tercih değil, kamusal alanın kaç saat kullanılabildiğini belirleyen bir altyapı.
Ucuz olan taraf
İşin sevindirici tarafı şu: bu, çözülmesi pahalı bir sorun değil.
Bir cadde boyunca ağaç dikmek, o caddeyi yeniden asfaltlamanın yanında küçük bir kalem. Bir okul bahçesine on ağaç dikmek, bir sınıfın boya masrafı mertebesinde. Bir durağa gölgelik yapmak, durağın kendisinden ucuz.
Sorun maliyet değil, sıralama. Gölge hiçbir zaman acil listesine girmiyor. Çünkü olmadığında bir şey kırılmıyor, patlamıyor, taşmıyor. Sadece insanlar zorlanıyor ve zorlanmak bir arıza kaydı oluşturmuyor.
Ağaç mı, gölgelik mi
Ağaç tabii ki daha iyi. Yaz gölge yapar, kış yaprağını döker güneşi geçirir, havayı serinletir, suyu tutar. Yapay gölgelik bunların hiçbirini yapmaz, sadece gölge yapar.
Ama ağaç zaman ister. On yıl önce dikilmemiş bir ağacın bugün gölgesi yoktur. Bu yüzden ikisi birbirinin alternatifi değil: bugün için gölgelik, on yıl sonrası için ağaç. İkisi aynı anda yapılır.
En çok kaçırılan fırsat da bu. Yeni bir meydan, yeni bir yol, yeni bir okul yapılırken ağacı ilk günde dikmek neredeyse bedavadır. Sonradan dikmek hem pahalıdır hem gecikmedir. Yine de çoğu projede ağaç en son, bütçe artarsa düşünülen kalem oluyor.
Ölçülebilir bir hedef
Şunu bir hedef olarak koymak mümkün: bir şehrin yaya yollarının yüzde kaçı öğle saatinde gölgede?
Bu ölçülebilir bir sayı. Uydu görüntüsüyle hesaplanabiliyor. Ölçülebilen şey takip edilebilir, takip edilen şey iyileşir.
Bugün bu sayıyı bilmiyoruz. Bilmediğimiz için de hedef koyamıyoruz.