Parkı yapmak bir gün, yaşatmak on yıl
Açılış kurdelesi kesildikten sonra kimse ilgilenmiyor. Oysa bir parkın gerçek maliyeti o günden sonra başlıyor.
Bir park açılışında herkes vardır. Kurdele kesilir, fotoğraf çekilir, haber yapılır. O gün park en güzel hâlindedir; bitkiler yeni dikilmiş, çim taze, sulama çalışıyor, her şey yerli yerinde.
O gün, o parkın ömrünün en iyi günü olmamalı. Ama çoğu zaman oluyor.
Bakım görünmez bir iştir
Bakımın en büyük dezavantajı şu: iyi yapıldığında kimse fark etmez. Bir park bakımlıysa insanlar oraya gider, oturur, çocuğunu oynatır ve “ne güzel bakılmış” diye düşünmez. Sadece iyi hisseder. Bakım kötüyse hemen görülür.
Bu yüzden bakım siyaseten kötü bir yatırımdır. Yeni park açmanın görünürlüğü vardır, mevcut parkı yaşatmanın yoktur. Bütçe kısmak gerektiğinde ilk kesilen kalem her zaman bakımdır, çünkü kesildiği anda kimse fark etmez. Fark edilmesi iki yıl sürer. O iki yılda karar veren kişi çoktan başka bir işle meşguldür.
Bir parkın gerçek maliyeti
Rakamları basitleştirerek söyleyeyim: bir parkın yapım maliyetine yüz diyelim. O parkın on yıllık bakım maliyeti, kabaca aynı mertebededir. Yani bir park inşa ederken, aslında iki katı büyüklüğünde bir taahhüdün altına giriyorsunuz.
Bunu baştan hesaba katmıyorsanız, park yapmıyorsunuz; gelecekteki bir soruna zemin hazırlıyorsunuz.
Bir belediyenin kaç parkı olduğu değil, kaç parkı yaşatabildiği önemlidir. On tane bakımlı park, otuz tane bakımsız parktan hem vatandaş için hem bütçe için daha iyidir.
Bakım nasıl ucuzlar
Bakımı ucuzlatmanın yolu bakımı kısmak değil, bakım ihtiyacını tasarım aşamasında düşürmek.
Bu somut bir mühendislik meselesi. Aynı görsel etkiyi veren iki tasarımdan biri yılda on iki bakım ziyareti isterken diğeri dört ziyaretle idare edebilir. Fark nereden gelir?
Kenar detayından gelir. Çim alanla çiçekliğin arasına düzgün bir bordür konmuşsa, o sınır yılda bir kez düzeltilir. Konmamışsa, her biçmede elle düzeltilir.
Bitki aralığından gelir. Bitkiler olgun boylarına göre yerleştirilmişse, üç yıl sonra birbirine kavuşur ve altlarında ot bitmez. Sıkışık dikilmişse seyreltmek, seyrek dikilmişse sürekli ot almak gerekir.
Malç kullanımından gelir. Toprağın üstüne serilen bir kat malç, hem ot çıkışını hem su kaybını ciddi biçimde azaltır. İlk yatırımı vardır, üç yılda kendini öder.
Erişimden gelir. Bakım aracının giremediği, hortumun ulaşmadığı bir alanın bakımı her zaman pahalıdır.
Bunların hiçbiri süs değil. Hepsi, on yıl boyunca her ay ödenecek faturayı belirleyen kararlar. Ve hepsi projede, daha ilk çizgide veriliyor.
Kısa bir teklif
Her park projesinin ekinde tek sayfalık bir “bakım planı” bulunsun. Yılda kaç kez ne yapılacak, kaç kişi kaç saat çalışacak, yıllık maliyeti ne. Bunu hazırlamak yarım gün sürer.
O sayfa, parkın açılışından sonraki on yılı belirler. Bugün çoğu projede o sayfa yok.